Εγκαίνια Συναγωγής

Η ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΕΤΣ ΧΑΓΙΜ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ ΑΝΟΙΞΕ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΤΙΣ ΠΟΡΤΕΣ ΤΗΣ
Της Αλίνας Μωυσή – Διευθύντριας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Λάρισας

Ησημερινή ημέρα αποτελεί μια ιδιαίτερη στιγμή στη σύγχρονη ιστορία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Λάρισας, καθώς με συγκίνηση αφιερώνουμε και πάλι τη Συναγωγή Ετς Χαγίμ στην λατρεία του Θεού, στον πολιτισμό του τόπου και στην ιστορία του Ελληνικού Εβραϊσμού.» ήταν η εναρκτήρια πρόταση της ομιλίας του Προέδρου της Κοινότητας Λάρισας, Μωυσή Μανουάχ, που αποτύπωσε τη σημαντικότητα του ιερού αυτού χώρου και τον συμβολισμό της επαναλειτουργίας του.

ΗΣυναγωγή της Λάρισας, με το επιβλητικό όνομα Ετς Χαγίμ (Δέντρο της Ζωής) χτισμένη το 1866 και σοβαρά τραυματισμένη από τον χρόνο και τη φθορά, παραδόθηκε στο τέλος του 2019 στα χέρια έμπειρων επιστημόνων, για να αντιμετωπιστούν τα σοβαρά προβλήματα που απειλούσαν τη στατικότητά της.

Για 150 χρόνια είχε σταθεί αγέρωχη, στεγάζοντας τις χαρές και τις λύπες των Εβραίων της Λάρισας. Ήταν ο χώρος προσευχής τους αλλά κυρίως ο χώρος συνάντησης και συνοχής τους. Τα μέλη της Κοινότητας, με την παραδοσιακή μεταξύ τους ενότητα και το έντονο θρησκευτικό τους συναίσθημα, αγαπούσαν τη μοναδική τους Συναγωγή, σαν δεύτερο σπίτι τους. Γενιές και γενιές Λαρισαίων Εβραίων ξεκίνησαν και ανανέωσαν μέσα της αμέτρητους κύκλους αφοσίωσης και οικειότητας.

Γι αυτό και η στέρησή της πόνεσε τόσο πολύ την Εβραϊκή Κοινότητα της Λάρισας. Γι αυτό και τρεις διαδοχικές διοικήσεις, μαζί με μια στρατιά εθελοντών, εργάστηκαν με πάθος για να χρηματοδοτηθεί και να ολοκληρωθεί το έργο της αναστήλωσής της. Γι αυτό και τα μέλη της επιστράτευσαν κάθε πηγή εφευρετικότητας, αντοχής και υπομονής, καταφέρνοντας να κρατήσουν ζωντανή τη θρησκευτική και πολιτιστική ζωή της Κοινότητας, μέχρι την ημέρα που η Συναγωγή τους, ασφαλής πλέον και πιο όμορφη από ποτέ, θα τους υποδεχόταν και πάλι…

Παρασκευή 13 Ιουνίου 2025, ώρα 9 το βράδυ… Η Ετς Χαγίμ ολόφωτη και μεγαλοπρεπής μέσα στην απλότητά της, ανοίγει και πάλι τις πόρτες της, για το πρώτο Καμπαλάτ Σαμπάτ, μετά από πεντέμισι χρόνια σιωπής. Ο Ραββίνος και τα μέλη του Συμβουλίου, σαν οικοδεσπότες που κάλεσαν συγγενείς και φίλους στο «σπίτι τους», σφίγγουν τα χέρια των μελών της Κοινότητας, αλλά και όσων ήρθαν από μακριά, από κάθε πόλη της Ελλάδας, από το Ισραήλ, την Αμερική, την Αγγλία… για να γιορτάσουν αυτό το ορόσημο στην ιστορία της γενέτειρας Κοινότητας. Βλέμματα διάπλατα ανοιχτά, επιφωνήματα θαυμασμού, αγκαλιάσματα, δακρυσμένα μάτια… Ένας χώρος τόσο οικείος και τόσο φιλόξενος πάλλεται από χαρά και συγκίνηση. Κι έπειτα, οι φωνές όλων ενώνονται στις γνωστές αγαπημένες ψαλμωδίες και η Συναγωγή, σαν να έχει ψυχή, ζει και η ίδια μια αλησμόνητη εμπειρία!

Τα γέλια, οι αγκαλιές και οι κουβέντες συνεχίστηκαν μέχρι αργά, στη δεξίωση που στήθηκε στην αυλή, ενώνοντας οικογένειες και παλιούς φίλους, που τόσα είχαν να πουν και να θυμηθούν.

Γεμάτη και πάλι η Συναγωγή το πρωί του Σαββάτου, με τους άντρες να εναλλάσσονται στην Τεβά, μπροστά στο ανοιχτό Σέφερ, ενώ ρίγη συγκίνησης σκόρπισε το παραδοσιακό μελωδικό Κουανούτ της Λάρισας, που όλοι περίμεναν να ακούσουν.

Το ίδιο βράδυ, κι άλλο αντάμωμα της μεγάλης οικογένειας της Κοινότητας, σε κέντρο της Λάρισας. Στην οθόνη εναλλάσσονται φωτογραφίες από κάθε λογής γιορτές και εκδηλώσεις στη Συναγωγή, όπου ο καθένας αναγνωρίζει με συγκίνηση τον εαυτό του ή αγαπημένα του πρόσωπα. Προβλήθηκε επίσης η υπέροχη μικρή ταινία που δημιούργησε η Φάνια Μαγρίζου, με την ευγενική υποστήριξη του κ. Μίκη Μοντιάνο, για την επαναλειτουργία της Συναγωγής, δίνοντας το σύνθημα για την έναρξη της βραδιάς.

Σήμερα μας κάλεσε εδώ … η Συναγωγή μας!» είπε ο Πρόεδρος Μωυσής Μανουάχ «κι εμείς ανταποκριθήκαμε στο κάλεσμά της, για να γιορτάσουμε την πίστη, την αντοχή και την ενότητα που κρατούν την Κοινότητά μας ζωντανή και δυνατή

Στη συνέχεια ο Πρόεδρος τόνισε πως η ανακατασκευή της Συναγωγής υπήρξε μια συλλογική προσπάθεια και προχώρησε αναφέροντας και καλώντας δίπλα του όλους τους ανθρώπους που δούλεψαν με μεράκι, τόσο για το ίδιο το έργο, όσο και για τη διοργάνωση του εορταστικού τριημέρου των εγκαινίων. Ένα ζεστό χειροκρότημα από όλους τους παριστάμενους ήρθε ως η μοναδική ανταμοιβή που ταιριάζει σε γνήσιους εθελοντές!

Ηβραδιά κύλησε με χαμόγελα και χαρά, που ήταν ωστόσο συγκρατημένες, καθώς μόλις την προηγούμενη ημέρα είχαν ξεκινήσει οι επιθέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν στρέφοντας την ανησυχία όλων στην πολύπαθη περιοχή της πνευματικής μας πατρίδας.

ΗΚυριακή 15 Ιουνίου ήταν η μεγάλη ημέρα της επίσημης τελετής των εγκαινίων της Ετς Χαγίμ. Η συγκυρία δύσκολη, με τις ειδήσεις για τον πόλεμο να μονοπωλούν την επικαιρότητα, με συγκεντρώσεις αλληλεγγύης προς τη Γάζα να έχουν προγραμματιστεί σε κάθε πόλη και ιδιαίτερα στη Λάρισα να έχουν λάβει τη μορφή διαμαρτυρίας, με ακυρώσεις παρουσίας την τελευταία στιγμή… Η διοίκηση της Κοινότητας κλήθηκε να χειριστεί ένα πολύ αρνητικό κλίμα και να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Με τη βοήθεια της Αστυνομίας, που έλαβε δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, με σεβασμό προς όσους είχαν έρθει από μακριά για να παραστούν στο γεγονός και κυρίως με σταθερή πίστη στον ιερό σκοπό των εγκαινίων της Συναγωγής, η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε όπως ακριβώς είχε προγραμματιστεί, δικαιώνοντας την Κοινότητα και όσους συμμετείχαν.

Σύσσωμος ο Ελληνικός Εβραϊσμός έδωσε το παρών στο σπουδαίο γεγονός, Ο Πρόεδρος του ΚΙΣΕ, Πρόεδροι και εκπρόσωποι όλων των Ελληνικών Εβραϊκών Κοινοτήτων, οι Ραββίνοι Αθηνών και Θεσσαλονίκης, αλλά και πολλά μέλη άλλων Κοινοτήτων ήταν εκεί, δίνοντας ένα ηχηρό μήνυμα για τη συνοχή του Εβραϊκού λαού, ιδιαίτερα σε εποχές δύσκολες, όπως οι σημερινές.

Παρόντες και οι εκπρόσωποι των Αρχών της πόλης, ο Μητροπολίτης, οι Βουλευτές, ο νυν και ο τέως Περιφερειάρχης, ο Δήμαρχος, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της εκπαίδευσης και πολλών συλλόγων.

Ιδιαίτερα τιμητική και συμβολική ήταν η παρουσία της Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Σοφίας Ζαχαράκη, η οποία, με υπερηφάνεια έκοψε την κορδέλα στην είσοδο του ναού, μαζί με τον μεγαλύτερο χορηγό του έργου, τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Δημήτρη Κουρέτα.

Ακολούθησε η τοποθέτηση της Μεζουζά, από τους Προέδρους της Κοινότητας, που εργάστηκαν για το έργο της Συναγωγής: τον παρόντα Πρόεδρο, Μωυσή Μανουάχ, τον προηγούμενο, Ηλία Καμπελή και τον αείμνηστο Μώρις Μαγρίζο, που εκπροσωπήθηκε τιμητικά από τον γιο του, Νίνο Μαγρίζο.

Ηθρησκευτική τελετή που ακολούθησε θα μείνει στη μνήμη όλων για την κατάνυξη και τη συγκίνηση που πρόσφερε. Πάνω στην Τεβά, ο Ραββίνος Ηλίας Σαμπετάι, ο Μίνος Αλμπελανσής, ο Νίνο Μαγρίζος και ο Ντέιβιντ Μαγρίζος, τέσσερις γενιές από το θρησκευτικό δυναμικό της Κοινότητας Λάρισας, καθώς και ο Ραββίνος Ισαάκ Μιζάν, τέκνο της Λάρισας κι εκείνος, σε μια συγκινητική «επιστροφή» του στη Συναγωγή από όπου ξεκίνησε, οδήγησαν με τις επιβλητικές τους φωνές τις προσευχές και τις ευλογίες. Ξεχωριστές στιγμές το σάλπισμα του Σοφάρ, το άνοιγμα του Εχάλ από τον Γεν.Γραμματέα του ΚΙΣΕ, Βίκτωρα Ελιέζερ και η περιφορά των Σεφαρίμ από τους Προέδρους των Κοινοτήτων Αθηνών – Αλβέρτο Ταραμπουλούς, Τρικάλων – Ιάκωβο Βενουζίου και Χαλκίδας – Μάκη Μάιση, με όλους τους πιστούς να τα ασπάζονται και να συμμετέχουν στην ψαλμωδία!

Το πρώτο μέρος της εκδήλωσης τελείωσε με την ομιλία του Ραββίνου κ. Σαμπετάι, που αναφέρθηκε στην ιερότητα του θεσμού της Συναγωγής για τον Ιουδαϊσμό, στην αξία της προσευχής ως διαχρονικό τραγούδι ευγνωμοσύνης προς τον Ύψιστο και στη σπουδαία συνεισφορά της Ιουδαϊκής και της Ελληνικής σκέψης, για να τελειώσει με ευχές και ευλογίες προς τη Συναγωγή και προς όσους διαβαίνουν το κατώφλι της.

Ως ένα κομμάτι της σεφαραδίτικης παράδοσης της Κοινότητας Λάρισας, που αναγεννήθηκε μαζί με τη Συναγωγή, ακολούθησε το τραγούδι “Debajo el kiupri de Larisa” μια παραδοσιακή cantica σε γλώσσα λαντίνο. Την ερμήνευσε μοναδικά η νεαρή Έρρικα Αλμπάλα, με τον δάσκαλο Εβραϊκών της Κοινότητας, Βίκτωρ Μωυσή, να τη συνοδεύει στο πιάνο, ξεσηκώνοντας ενθουσιώδες χειροκρότημα από το συγκινημένο κοινό.

Σειρά είχαν οι ομιλίες, με πρώτο τον Πρόεδρο της Κοινότητας κ. Μωυσή Μανουάχ, ο οποίος τόνισε πως η Συναγωγή αποτελούσε πάντα τον σταθερό ακλόνητο δεσμό με ότι είμαστε: Έλληνες – Εβραίοι – Λαρισαίοι! Συνέχισε περιγράφοντας το δύσκολο και μακροχρόνια έργο της αναστήλωσής της, συγχαίροντας τους μηχανικούς που το υλοποίησαν και εκφράζοντας ευγνωμοσύνη προς όσους το στήριξαν οικονομικά, τόσο τους φορείς και τους οργανισμούς, όσο και τους εκατοντάδες ιδιώτες δωρητές.

Πριν από πεντέμισι χρόνια η αποκατάσταση της Συναγωγής Ετς Χαγίμ, έμοιαζε σαν όνειρο…» είπε χαρακτηριστικά ο Πρόεδρος. «Σήμερα είναι μια πραγματικότητα, με την οποία τιμούμε το παρελθόν μας, γιορτάζουμε την ενότητα, τη συνεργασία και την πίστη που έφεραν αυτό το αποτέλεσμα και δίνουμε υπόσχεση για ένα μέλλον όπου οι αξίες μας θα συνεχίσουν να μεταλαμπαδεύονται στις επόμενες γενιές.

Τον ακολούθησε στο βήμα η Υπουργός Παιδείας κ. Σοφία Ζαχαράκη, με μια δυνατή και γεμάτη μηνύματα ομιλία. «Εγκαινιάζουμε σήμερα την ανακαινισμένη συναγωγή της Λάρισας» επισήμανε η Υπουργός «ενός τόπου ιερού, προορισμένου για την λατρεία του Θεού. Εφαρμόζουμε έτσι με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το άρθρο 13 του Συντάγματός μας που αναθέτει στην Ελληνική Πολιτεία την ευθύνη να προστατεύει και να εγγυάται την θρησκευτική ελευθερία όλων. Και αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό μήνυμα της παρουσίας μας σήμερα εδώ. Οι Έλληνες Εβραίοι, όπως όλοι οι Έλληνες, θρησκεύονται ελεύθερα υπό την προστασία και την εγγύηση του Συντάγματος και του νόμου» κατέληξε η κ. Ζαχαράκη καταχειροκροτούμενη.

Στη συνέχεια, η Διευθύντρια της Κοινότητας Αλίνα Μωυσή, που έκανε τον συντονισμό όλης της εκδήλωσης, κάλεσε στο βήμα τους 10 Ευεργέτες, στους οποίους τα μέλη της ηγεσίας της Κοινότητας επέδωσαν τιμητικές πλακέτες, ως ελάχιστη ένδειξη αναγνώρισης για την καθοριστική συμβολή τους στην ολοκλήρωση του έργου.

Διαδοχικά ανέβηκαν στο βήμα και απηύθυναν λόγια σεβασμού προς τον σκοπό τον οποίον στήριξαν:
Ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας κ. Δημήτρης Κουρέτας
Η Γενική Πρόξενος της Γερμανίας κ. Μόνικα Φρανκ
Ο Πρόεδρος του ΚΙΣΕ και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ
Ο κ Ααρών Βενουζίου, Λαρισαίος που ζει στο Σικάγο (μοναδικός ιδιώτης ανάμεσα στους Ευεργέτες)
Η Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ρόδου κ. Κλαούντια Ρέστη
Οι κυρίες Έστερ Φις και Καρολίνα Ρεϊτάν εκπροσωπώντας τη WIZO Λάρισας
Ο Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Βόλου κ. Μαρσέλ Σολομών

Ευεργέτες του έργου υπήρξαν και οι Οργανισμοί Association of Friends of Greek Jewry – Kehila Kedosha Janina από τη Νέα Υόρκη, και Salonica & Greece Jewry Heritage Center από το Ισραήλ, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να παραστούν, γι αυτό και διαβάστηκαν μηνύματά τους.

Ιδιαίτερη τιμή επιφυλάχθηκε επίσης στον Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων κ. Γιώργο Καλαντζή, με την ευκαιρία της παρουσίας του στην εκδήλωση, με πλακέτα που του επιδόθηκε από τον Πρόεδρο κ. Μανουάχ, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη διαρκή του στήριξη στους σκοπούς της Ισραηλιτικής Κοινότητας Λάρισας.

Ακολούθησε σύντομος χαιρετισμός του Δημάρχου Λαρισαίων κ. Θανάση Μαμάκου, ενώ τελευταίος ανέβηκε στο βήμα ο Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμος, ο οποίος, με τα εγκάρδια και εμπνευσμένα λόγια του, απέδειξε για άλλη μια φορά τη βαθιά αμοιβαία εκτίμηση που χαρακτηρίζει τη σχέση Μητρόπολης και Κοινότητας.

Χαρά και ειρήνη σε όλες τις γλώσσες ευχήθηκε η συντονίστρια της εκδήλωσης κ. Μωυσή δίνοντας τη σκυτάλη στη χορωδία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, που ερμήνευσε δυο συμβολικά εβραϊκά τραγούδια: το Ose Shalom και το Hava Nagila. Από τον χώρο του παλαιού γυναικωνίτη της Συναγωγής, που άνοιξε και πάλι για να φιλοξενήσει σύντομα ένα μικρό μουσείο, οι δυο αγαπημένες ωδές στη χαρά και στην ειρήνη απλώθηκαν στον χώρο, ενώθηκαν με τις φωνές όλων και έκλεισαν τη σπουδαία αυτή ημέρα με ελπίδα και ανάταση.