ראש השנה ו-תיקון עולם
Ραβίνος Ηλίας Σαμπετάι
Όπως η έβδομη ημέρα – το Σαμπάτ : Σάββατο – ξεχωρίζει από τις άλλες ημέρες της εβδομάδας για την αγιότητα του μηνύματος που εκπέμπει, έτσι και ο έβδομος Βιβλικός μήνας (Λευ. 23:23-32) που στο ημερολόγιο ονομάζεται Τισρί, ξεχωρίζει τους άλλους μήνες για την αγιότητα και την σπουδαιότητα που αποπνέουν τα μηνύματα των ιερών Ημερών Δέους : Γιαμίμ Νοραίμ, των αγίων και μεγάλων εορτών του Ρως Ασανά : Νέο Έτος και Γιόμ Κιπούρ : Ημέρα του Εξιλασμού.
Η πρώτη του μήνα Τισρί – η Ιουδαϊκή Πρωτοχρονιά είναι γνωστή και ως Γιόμ Αντίν : Ημέρα Κρίσεως, ημέρα λογοδοσίας, κατά την οποία ελέγχονται τα πεπραγμένα και οι συμπεριφορές κάθε ανθρώπου. Ημέρα που μας ξυπνάει από τον λήθαργο της μονοτονίας και της αδιαφορίας, που μας καλεί να επιστρέψουμε στον Δημιουργό μέσω της Τεσουβά : Μετάνοιας, να διορθώσουμε λάθη και αβλεψίες, και να διακηρύξουμε ότι θα ακολουθούμε την Τορά και θα προσηλωθούμε στη Διδασκαλία Του. Το Ρως Ασανά κάθε άνθρωπος κρίνετε για τα θετικά έργα και τις αμαρτίες του, απέναντι στο Θεό και τους συνανθρώπους. Ελέγχεται, όμως, κι αν συνέβαλε στο Τικκούν Ολάμ – τη συντήρηση, την προστασία, τη βελτίωση της λειτουργικότητας του φυσικού κόσμου, που ο Θεός – Δημιουργός μας παρέδωσε και μας εμπιστεύθηκε.
Καλούμαστε να θυμόμαστε πως η τελειότητα που παρουσιάζει όλη η Δημιουργία, δεν είναι μόνιμη ούτε στατική κατάσταση, αλλά χρειάζεται την διαρκή φροντίδα, την προσοχή και την επιμέλεια του ανθρώπου.
Οφείλουμε να θυμόμαστε πως ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο, μόνο μετά την ολοκλήρωση της δημιουργίας του ουρανού και της γης, με όλα τα έμβια όντα, και μετά τη διακήρυξη ότι όλα έγιναν σωστά, τέλεια. (Γεν. 1:31):
Βαγιάρ Ελοίμ ετ κολ ασέρ ασά, βεϊνέ τοβ μεόντ!
Ο Θεός είδε όλα όσα δημιούργησε και ήταν όλα πάρα πολύ καλά!
Τότε, μόνο, ο Θεός προχώρησε στη δημιουργία του ανθρώπου και του ανέθεσε μια ξεχωριστή και υπεύθυνη αποστολή (Γεν 2:15):
Βαγικάχ Ελοίμ ετ Ααντάμ, βαγιανχέου μπε-Γκαν Έντεν, λεοβντά ουλσομρά!
Πήρε, λοιπόν, ο Θεός τον Αδάμ και τον έβαλε μέσα στον Κήπο της Εδέμ, για να τον φροντίζει και να τον προσέχει!
Τον κατέστησε, όπως λένε οι Ραββίνοι, Σουτάφ : συνεταίρο – συνοδοιπόρο, τον όρισε πολύτιμο συνεργάτη Του! Τον διόρισε, δηλαδή, υπεύθυνο να οργώνει, να καλλιεργεί, να φροντίζει τη γη και όλη την Πλάση, για να μην καταστεί έρημη και ακατάστατη.
Η Δημιουργία, υπογραμμίζουν οι Βιβλικοί υπομνηματιστές, χρειάζεται την ανθρώπινη στήριξη και επιμέλεια. Η Τορά – η Θεϊκή Διδασκαλία – θέσπισε την ανθρώπινη εργασία. Καθιέρωσε την φροντίδα όλης της πλάσης, και καταδικάζει κάθε μορφή αβελτηρίας και αδιαφορίας για το φυσικό μας χώρο.
Στην ηθική πραγματεία Αβώτ ντε-Ραμπί Νατάν (έκδοση Solomon Schechter, κεφ. 21) διαβάζουμε μια σπουδαία ρήση για το μεγαλείο της εργασίας. Ο πρώτος άνθρωπος πάνω στη γη, προτού του επιτραπεί να γευτεί τα δώρα της φύσης, άκουσε το κάλεσμα να εργαστεί και να φροντίσει το φυσικό περιβάλλον:
Ο Ραμπί Ελιέζερ λέει: Σπουδαία είναι η εργασία, ώστε ακόμη και ο
πρωτόπλαστος Αδάμ δεν επιτράπηκε να γευθεί τίποτε, παρά μόνο αφού
εργάσθηκε, όπως ειπώθηκε: ‘’και τον έβαλε μέσα στον Κήπο της Εδέμ
για τον καλλιεργεί και να τον προσέχει’’.
Δήλωση για τη σπουδαιότητα της εργασίας που απηχεί την άποψη δύο προγενέστερων δασκάλων, Σεμαγιά και Αβτάλιων, που έζησαν περί το 60 π.κ.π., (Πιρκέ Αβώτ, 1:10):
Να αγαπάς την εργασία, να μισείς την κυριαρχία και να μη υποκύπτεις στην εξουσία.
Οι Ταλμουδιστές Ραββίνοι υμνούν και δοξάζουν την εργασία ως σπουδαίο εγχειρίδιο ηθικής διαπαιδαγώγησης. Προσδίδει αξιοπρέπεια και τιμή, και πόρω απέχει από τη θεώρηση της χειρωνακτικής εργασίας ως πηγή αναξιοπρέπειας και ένδειξη κοινωνικής κατωτερότητας. Στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη η χειρωνακτική εργασία αποτελούσε, πράγματι, ένδειξη μη ευγενικής καταγωγής.
Ο συντάκτης του έργου Αβώτ ντε-Ραμπί Νατάν σχολιάζει την ιερότητα της εργασίας ως εξής:
Όπως η Τορά δόθηκε μέσω διαθήκης [στο όρος Σινά], έτσι και η
εργασία καθιερώθηκε μέσω της διαθήκης, όπως ειπώθηκε: ‘’ Έξι μέρες
θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλες τις εργασίες σου· αλλά η έβδομη μέρα
είναι Σαμπάτ – ημέρα ανάπαυσης αφιερωμένη στον Κύριο το Θεό σου’’,
(Έξ. 20:9-10).
Στην Καμπάλα – Ιουδαϊκό Μυστικισμό (βλ. Gershom G. Scholem, Major Trends in Jewish Mysticism, σελ. 233, 273-278) υπογραμμίζεται ότι, αποστολή του ανθρώπου πάνω στη γη είναι η εκμηδένιση κάθε κηλίδας διαφθοράς, και η αποκατάσταση της αρμονικής συμβίωσής του με όλους τους συνανθρώπους και όλα τα πλάσματα.
Εξάλλου, στο έργο Ζόαρ Χαντάς (Γεν. 5) ο Θεός φέρεται να λέει στον Αντάμ:
Έως τώρα απασχολούμαι Μόνος με το έργο της δημιουργίας· στο
εξής θα πρέπει και εσύ να συνεργαστείς!
Ο άνθρωπος που δημιουργήθηκε ‘’κατ’ εικόνα Θεού’’ κατέχει μοναδικές δημιουργικές ικανότητες και αρετές, ώστε να μπορεί να συμβάλλει στην στήριξη και ανάπτυξη της Δημιουργίας. Θεωρείται σουτάφ – συνέταιρος, συνοδοιπόρος του Αγίου και Ευλογητού!
Οι αρχές αυτού του σουταφούτ – συνεταιρισμού και συνεργασίας, παραλληλίζονται σε όλους τους κανόνες που διέπουν τον φυσικό κόσμο. Η ετοιμασία π.χ. για τη νέα σπορά, η φροντίδα του εδάφους για τη νέα αναπαραγωγική δραστηριότητα, ανατέθηκε στον άνθρωπο. Μόνο του κανένα στοιχείο δεν είναι πλήρες· η φροντίδα του εδάφους και όλου του φυσικού χώρου, επαφίεται και στην ανθρώπινη συμβολή.
Ο επιφανής Μόζες Μέντελσον (1729 – 1786) σχολίασε τη Βιβλική φράση κατ’ εικόνα Θεού, τονίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν ήρθε να αποκαθηλώσει ούτε να υποκαταστήσει τον Θεό· μέσω αυτής της φράσης, ο Θεός αποκάλυψε στον άνθρωπο τις δυνάμεις και τις δυνατότητες που εμφύσησε μέσα του!
Το Τικκούν Ολάμ αντιπροσωπεύει μια σπουδαία δοξασία της Ιουδαϊκής Μυστικιστικής διδασκαλίας, που ανυψώνει τον άνθρωπο και τον καθιστά συνεργάτη του Δημιουργού για την προστασία της ανθρώπινης κοινωνίας, και για την τελειοποίηση όλου του σύμπαντος.
Παρόμοιο είναι το σκεπτικό που η Τορά καταγράφει για την αποστολή των απογόνων του Οίκου Ιακώβ – Ισραήλ (Εξ. 19:6):
Βεατέμ τιγιού Λι μαμλέχετ κοανίμ βεγκόϊ καντός!
Αλλά εσείς θα είστε για Μένα βασίλειο ιερέων και έθνος άγιο!
Δηλαδή, θα καταστείτε έθνος ξεχωριστό, ένα βασίλειο οι πολίτες του οποίου θα είναι όλοι ιερείς, που θα ζουν αποκλειστικά ως υπηρέτες – διάκονοι του Θεού και θα καταστούν καθοδηγητές – κατηχητές των συνανθρώπων τους!
Είναι σύνηθες φαινόμενο, άνθρωποι να αποδίδουν πολλά από τα προβλήματά τους στις κοινωνικές αδικίες και ανισότητες, σε ανθρώπους με διαφορετικό χρώμα δέρματος, διαφορετικές θρησκευτικές, πολιτιστικές ή πολιτικές αντιλήψεις, και να παραγνωρίζουν τα δικά τους λάθη, τις δικές τους ευθύνες, όταν ακολουθούν άκριτα και απερίσκεπτα ραδιούργους λαοπλάνους και κοινωνικούς δολοπλόκους που εμπορεύονται τον πόνο και την δυστυχία.
Η ζωή του ανθρώπου, διδάσκουν οι ραββίνοι, βρίσκεται διαρκώς μπροστά σε μεταίχμιο· η πορεία και ο χαρακτηρισμός ενός ατόμου επικρέμεται, πολλές φορές, από μια ενέργεια. Στο Ταλμούδ (Κιντουσίν 40 β) διαβάζουμε:
Ο Ραμπί Ελαζάρ μπεν Ραμπί Συμών λέγει: Εφόσον ο κόσμος όλος
κρίνεται από την πλειοψηφία [των πράξεων των ανθρώπων], και κάθε
άτομο κρίνεται βάση της πλειοψηφίας [των πράξεών του], αν [ένα
άτομο] κάνει μια καλή πράξη, θα είναι ευτυχής αυτός, διότι έκρινε τον
εαυτό του και όλο τον κόσμο, προς τη μεριά του καλού και του
λυτρωμού. Εάν, όμως, διαπράξει ένα αμάρτημα, τότε, αλλοίμονο σ’
αυτόν που έκρινε τον εαυτό του και όλο τον κόσμο προς τη μεριά της
ενοχής και της τιμωρίας.
Δηλαδή, εξαιτίας ενός αμαρτήματος από ένα άτομο, διασπαθίζεται πολύ καλό [που προορίζονταν] για τον ίδιο και για όλο τον κόσμο.
Ο Μωυσής Μαϊμονίδης : Ραμπί Μωσέ μπεν Μαϊμόν στον Κώδικα Μισνέ Τορά (Κανόνες Μετάνοιας, 3:4) γράφει:
Είναι απαραίτητο κάθε άνθρωπος, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους,
να θεωρεί εαυτόν και όλη την ανθρωπότητα ως κατά το ήμισυ αθώο
(- οι), και κατά το ήμισυ ένοχο (-οι). Αν, λοιπόν, διαπράξει ένα ακόμη
αμάρτημα, θα γείρει την πλάστιγγα της κρίσης προς την ενοχή, τη δική
του και όλης της ανθρωπότητας. Αντίθετα, αν κάνει μια Μιτσβά : μια
καλή – θετική πράξη, θα γείρει την πλάστιγγα προς την αθωότητα τη
δική του και όλου του κόσμου. Θα καταστεί, τότε, φορέας σωτηρίας και
ευδαιμονίας για τον εαυτό του και για όλους τους συνανθρώπους του.
Τότε, θα επιβεβαιωθούν τα λόγια στο Σέφερ Μισλέ – Παροιμίαι (10:25):
Βετσαντίκ γεσόντ ολάμ!
Ο Δίκαιος και ευσεβής άνθρωπος είναι το θεμέλιο του σύμπαντος!
Στο Προσευχολόγιο του Ρως Ασανά διαβάζουμε την βαθυστόχαστη ελεγεία Ουντανέ Τόκεφ, όπου διακηρύσσουμε την αγιοσύνη της Ημέρας Κρίσης, κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι περνούν ενώπιον του Υψίστου, όπως το κοπάδι αρνιών περνά μπροστά από τον ποιμένα για να τα εξετάσει και να τα αριθμήσει:
Μπερός Ασανά γεκατέβουν ουβγιόμ Τσομ Κιπούρ γεχατέμουν … …
Το Ρως Ασανά θα εγγραφούν και το Γιόμ Κιπούρ θα
επισφραγισθούν, ποιοι θα αποβιώσουν και ποιοι θα γεννηθούν,
ποιοι θα ζήσουν και ποιοι θα αντιμετωπίσουν ασυνήθιστες
δυσκολίες … …
Ουτσουβά, ουτφιλά, ουτσντακά μααβιρίν ετ ρόα αγκεζερά –
Όμως, η μετάνοια και η προσευχή και οι πράξεις αγαθοεργίας
αποτρέπουν την κακή ετυμηγορία.
Η ευχή για το Ρως Ασανά που οι Ιουδαίοι ανταλλάσσουν είναι:
Λεσανά Τοβά Τικατέβου βε-Τιχατέμου!
Είθε να εγγραφείτε και να επισφραγισθείτε στο Βιβλίο της Ζωής για
μια καλή και ευτυχισμένη χρονιά!
Τιζκού Λεσανίμ Ραμπότ!
Είθε να αξιωθείτε για πολλά και καλά χρόνια! Αμέν.-
